Experiment met democratie op 18 maart
Op 18 maart – de dag na de verkiezingen – deden wij een interessant experiment met onze democratie. We probeerden een andere manier van stemmen uit, keken of we ‘de kiezer’ invloed kunnen geven op de formatie en onderzochten of we onze stemmen konden voorzien van een ‘beleidsopdracht’. Sommige nieuwigheden vielen erg in de smaak bij de deelnemers aan het experiment, anderen riepen de vraag op ‘of het hier nou echt beter van wordt’.
Opzet van het experiment
Het experiment bestond uit drie delen:
- We deden de stemming van een dag eerder nog eens dunnetjes over. Maar deze keer mochten mensen hun stem verdelen over meerdere partijen.
- We debatteerden over de vraag welke thema’s als eerste opgepakt zouden moeten worden door de nieuwe regering. We zochten naar een door iedereen gedragen top-3.
- We probeerden met een gezamenlijk advies te komen over de beste coalitie.
Het experiment vond met opzet plaats ná de verkiezingen, zodat mensen hun keuze niet beïnvloed zouden worden door dit probeersel. Voor het experiment maakten we gebruik van ConsensIQ, een tool voor diepere dialoog en breder gedragen beslissingen.
De stemming
Allereerst vroegen we de deelnemers wat ze bij de verkiezingen daadwerkelijk gestemd hadden. We bleken een vooral centrum-links georiënteerd gezelschap te hebben: D66, Volt en GroenLinks scoorden hoog; SP en de Partij voor de Dieren zouden ook in de kamer komen.
Vervolgens deden we de stemming nog een keer: alle deelnemers kregen 100 punten, die ze naar eigen wens mochten verdelen over de partijen. Dit leverde een interessant beeld op:
- Er werd op veel meer partijen gestemd: 17 in plaats van 5 in de eerste ronde. Zo kwamen De Piratenpartij, Code Oranje en Splinter ineens in beeld. De meningen liepen uiteen over het effect hiervan.
- We kregen een helderder beeld van wat mensen bedoelen met hun stem. In de tweede ronde kregen VVD, JA21 en FvD ook een deel van de punten.
- Kiezers konden beter laten zien wat hun belangrijke tweede of derde partij is. Zo steeg de Partij voor de Dieren in ons linksige gezelschap met 200%, vooral ten koste van D66 en GroenLinks.
- De deelnemers waren positief over gewogen stemmen: het gaf een betere balans tussen stemmen met je hart en volgens een strategie.
- Het verdelen van stemmen is wel complexer en het geven van een voorkeursstem lastiger, maar de groep zag dit als een interessante democratische vernieuwing.
De beleidsthema’s
De volgende vraag was welke thema’s de nieuwe regering prioriteit moet geven. De groep kreeg 10 opties: klimaat, onderwijs, zorg, woningbouw, digitalisering, economie, immigratie & integratie, verkeer & vervoer, veiligheid en Corona.
De deelnemers verdeelden opnieuw 100 punten en de laagst scorende opties vielen af, waardoor men invloed kon blijven uitoefenen op de overgebleven keuzes. Dit leidde tot:
- Klimaat werd het duidelijke hoofdthema.
- Voor de overige twee plaatsen streden onderwijs, zorg, woningbouw, economie en digitalisering.
- De uitkomst leverde minder feitelijke conclusies op, maar zorgde voor waardevolle gespreksstof en inzicht in hoe mensen thema’s interpreteren.
Conclusies over deze methode:
- Vraag en antwoorden worden verschillend geïnterpreteerd, bijvoorbeeld over beleidsaandacht versus budget.
- Stemmen over thema’s kan zinniger zijn voorafgaand aan de verkiezingen, om campagnethema’s mee te bepalen.
- Het leverde wel geanimeerde gesprekken en inzichten op over prioriteiten.
De coalitie
Tot slot dacht de groep na over de meest logische coalitie. Eerst werden alle partijen en hun stemmen op een rij gezet. Na dialoog en stemmen kwamen de volgende conclusies:
- VVD en D66 horen in ieder geval in de coalitie.
- Daarna was het lastiger: PVV, CDA, Volt en GroenLinks bleven over als mogelijke kandidaten.
- De oefening leidde tot discussie over links of rechts, meerderheden, en strategische keuzes, en zorgde voor begrip van verschillende perspectieven.
Conclusie: de oefening gaf de deelnemers meer inzicht in de formatie en hun eigen voorkeuren, maar eenduidige conclusies waren lastig door de beperkte representativiteit van de groep.
ConsensIQ
Het experiment maakte gebruik van ConsensIQ. Met deze tool kun je genuanceerd stemmen; twijfel krijgt ruimte en voortschrijdend inzicht wordt gestimuleerd. Stemmen gecombineerd met dialoog versterkt elkaar en leidt tot een uitkomst die door iedereen wordt gedragen.
Jan-Jaap In der Maur
Picture by Louis Reed on Unsplash